https://gotoyazd.com

با ما تماس بگیرید : +98 (35) 3728 3090

رزرو هتل یزد

هتل ارگ جدید یزد

بقعه ستی فاطمه خاتون یزد

صفحه اصلی  »  دیدنی های یزد  »  جاذبه های تاریخی یزد »  سازه های تاریخی یزد  »  بقعه ستی فاطمه خاتون یزد
شهر : یزد
آدرس : یزد، میدان امیر چخماق، آرامگاه ستی فاطمه خاتون
نوع جاذبه گردشگری : تاریخی

بانو فاطمه خاتون، فرزند امیرمحمد و همسر امیر جلال الدین چخماق شامی است. ستی فاطمه خاتون از زنان بزرگ و عالمان دینی سدۀ نهم هجری بوده که به احسان و پاکدامنی شهرت داشته است.‌ ستّی فاطمه با بانو گوهر شاد، نسبت خواهری دارد. فاطمه خاتون یکی از زنانی است که هرچند زیاد به نام او در تاریخ ایران پرداخته نشده، امّا در خطّه یزد و پیرامون مسئله آبادانی این دیار، نامش ماندگار شده است.

ستی فاطمه خاتون و همسرش امیر چخماق، با توجه به علاقه ‌ای که به یزد داشتند، نقش مهمّی در رشد و شکوفایی آن ایفا کردند و در این راستا به ساخت بناهای عام المنفعه پرداختند.

این شهربانو پس از مرگ، روبروی مسجد امیرچقماق، در بنایی که خود آن را ساخته بوده و هم اینک به آرامگاه ستّی فاطمه شهرت دارد، دفن شده است.

معنای واژه ستّی

لغت "ستّی" در زبان فارسی به معنای "بانو" تلقّی می شود. این کلمه از واژه سانسکریت "سات" گرفته شده که در گذشته، به زنان با وفایی گفته می شده که در هند به همراه همسران خود سوزانده می شدند و از این رو، مردم این کار را نشان وفاداری زنان می دانسته اند. واژۀ ستّی کم کم در زبان فارسی وارد شده و به معنی بانوی عفیف و پاکدامن جای خود را باز کرده است. 

بقعه ستی فاطمه

گنبد ستی فاطمه؛ تنها گنبد تیموری ایران

هرچند این بانوی یزدی خدمات زیادی را به شهر یزد ارائه کرده، امّا کمتر نامی از وی بر سر زبان‌ هاست و کمتر کسی در مورد او و آرامگاهش اطّلاعی دارد. مقبرۀ این بانوی یزدی، در ضلع شمالی امیرچخماق یزد، در کوچه شیخ اسد اللّه و دقیقاً یک کوچه بعد از آب انبار پنج بادگیری قرار گرفته است. بقعۀ گِلی رنگ آن با چراغی سبز، از میان دیوارهای تکیه امیرچخماق، چشم‌ تیزبین همگان را به سوی خود می کشاند و اقتدار خود را به ایران و جهان نشان می دهد.

آرامگاه فاطمه خاتون که در بردارندۀ انواع تزیینات نقاشی و گچ ‌بری است، دارای یک اتاق با گنبدی پوشیده از کاشی های سبز رنگ است. نمای آجری بیرون گنبد و کاشی ‌های خیاره ‌ای شکل رأس گنبد، به سبک معماری بناهای تیموری در آسیای مرکزی می باشد که از این رو این گنبد، تنها نمونه موجود در ایران است که به دوران تیموری تعلق دارد. این نوع گنبد در یزد و ایران منحصر به فرد بوده و نمونه مشابه آن تنها در شهر هرات افغانستان یافت می شود که متعلق به بانو گوهرشاد می باشد.

لازم به ذکر است که این بقعه را فاطمه خاتون، همسر امیر چقماق شامی برای محل دفن خود در یزد ساخته است. قبر این بانوی گرامی دوطبقه و از جنس سنگ مرمر می باشد که در مرکز بقعه واقع شده است. بر روی سنگ قبر فقط نقش یک سَرو وجود دارد؛ چراکه سرو نمادی از معاد و زندگی پس از مرگ بوده است.

بقعه ستی فاطمه و نمونه مشابه آن در هرات

آب انبار ستی فاطمه خاتون در یزد

از آنجایی که فاطمه خاتون، زن خیّری بوده و برای آبادانی یزد به همسرش کمک های زیادی می کرده؛ لذا دستور داده برای استفاده عموم، آب انباری بسازند. آب انبار پنج بادگیر در ضلع شمالی میدان امیر چقماق واقع شده که به علت مجاورت این آب انبار با بقعۀ ستّی فاطمه، به آب انبار ستّی فاطمه مشهور گردیده است.

برای ساخت این آب انبار، حدود هفت هزار متر مکعب خاک برداری صورت گرفته که ارتفاعش از سطح زمین تا نوک آن، ۹ متر است. این آب انبار، پنج بادگیر نیز دارد که کار خنک کردن آب و تهویه مخزن آب را بر عهده داشته اند. ارتفاع هرکدام از بادگیرها حدود 12 متر است و هر بادگیر ۱6 تیغه دارد که در کل قفسه بادگیر را تشکیل می دهند. آب انبار پنج بادگیر یزد به دلیل بادگیرهایش شکوه و زیبایی خاصی دارد و نسبت به سایر آب انبارهای یزد، بسیار جالب و دیدنی تر است.

خدمات ستی فاطمه

خدمات ارزنده ستی فاطمه در شهر یزد

ستی فاطمه خاتون (بی بی‌ فاطمه)، علاوه بر موارد مذکور، تعمیرات و تغییراتی نیز در برخی از بناها ایجاد کرده است؛ یکی از آن ها کتیبه صفّه و گنبد مسجد امیر چخماق بوده که سوره مبارکه سجده را با خط مولانا شمس‌ الدین محمد شاه حکیم بر آن نوشته و ایجاد نموده است. مفروش کردن مسجد جامع با سنگ مرمر و نصب دو ستون مرمرین در دو طرف صفّه، ساخت باغ بیگم، احداث گرمابه، آسیاب، بازار، خانقاه، رباط، کاروانسرا و حفر چندین حلقه چاه در یزد نیز جزو دیگر اقدامات مفید بانو فاطمه خاتون محسوب می شود که البته همسرش در این امور تأمین‌کننده و یاری‌دهنده او بوده است. 

از دیگر کارهای منسوب به همسر امیرچخماق، تعویض منبر چوبی مسجد جامع با منبری مزیّن به کاشی الوان بوده و چنانچه که گفته شده خاک مصرفی در آجر و کاشی این منبر، از کربلای معلّی به یزد آورده شده است.

خدمات عمرانی این بانوی نیک‌اندیش به همین جا ختم نمی شود؛ از ماندگارترین اقدامات ستّی فاطمه، احداث مسجد جامع امیر چخماق بوده که اهمیت و زیبایی آن پس از مسجد جامع، در مرتبه دوم است و آن را با عنوان مسجد جامع نو می‌شناسند. این مسجد زیبا که مانند نگینی فیروزه ‌ای رنگ، در میدان امیرچخماق خودنمایی می‌کند، از معماری بی نظیری برخوردار است و جزو یکی از جاذبه های گردشگری یزد محسوب می شود.

آبادانی‌های صورت گرفته توسط فاطمه خاتون، ناشی از اقتدار و شخصیّت مستقل وی بوده که آن را می توان جزو ویژگی‌ خانوادگی وی به شمار آورد؛ زیرا مشابه این اقتدار در گوهرشاد خاتون، خواهر وی نیز دیده می‌شود.

خدمات ستی فاطمه

اگر به شهر جهانی یزد سفر کردید، حتماً از مجموعۀ تاریخی امیر چخماق که شامل: بازارچه حاجی قنبر، آب انبار پنج بادگیر، آب انبار تکیه امیر چقماق، مسجد و همچنین بقعه ستّی فاطمه می باشد، دیدن فرمایید. 

پشتيبان آنلاين سايت
پرسش و پاسخ


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید
ENamad logo-samandehi