https://gotoyazd.com

با ما تماس بگیرید : +98(35) 3728 3090

رزرو هتل یزد

رزرو تور یزد

رزرو وسيله نقليه

هتل ارگ جدید یزد

معماری خانه های سنتی یزد

تاریخ ثبت : 30 تیر 1397 صفحه اصلی  »  وبلاگ  »  سفر به یزد  »  معماری خانه های سنتی یزد
معماری خانه های سنتی یزد معماری خانه های سنتی یزد

یزد شهر تاریخ

یزد اولین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان همچنین تنها شهر ایرانی می باشد که به ثبت جهانی رسیده است. بعضی از منابع؛ بنای اولیه و معماری قدیمی یزد را به زمان ضحاک و برخی به دوران اسکندر مقدونی، شهرستان میبد را به سلیمان نبی و ابرکوه را به ابراهیم پیامبر نسبت داده ‌اند. این قدمت، بیانگر پیشینیه تاریخی و فرهنگی سرزمین و مردمانش می باشد.

معماری خانه های سنتی یزد

بافت تاریخی یزد

بافت تاریخی یزد با مساحتی حدود ۸۰۰ هکتار؛ گسترده‌ترین، اصولی ترین و دست نخورده ترین بافت تاریخی ایران را شکل داده که با شماره ۱۵۰۰۰ در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده است.

معماری خانه های سنتی یزد

معماری منحصربه فرد خانه های سنتی یزد از شاخص ترین نمونه ‌های معماری خاص اقلیم‌ های گرم و خشک جهان است که علاوه بر زیبایی، با نیازها و شرایط اقلیمی و فرهنگی مردم منطقه نیز متناسب و سازگار می باشد. معمولا محله ها، متراکم با ساختمان های فراوان ساخته می شدند تا بیشترین سایه‌ ممکن را بر سطوح خارجی خانه ها به وجود بیاورند و رهگذران گذرها و کوچه‌ها نیز از سایه آن بهره مند شوند.

معماری خانه های سنتی یزد

در مرکز هر محله یزد ؛ معمولا حسینیه، مسجد، بازارچه، لرد، کارگاه ‌های کوچک، جوی آب( برای دسترسی به قنات)، آب انبار، حمام و ... قرار داشته که بسیاری از آنها هنوز پا برجا هستند.

محله فهادان یا یوزداران یزد که محلی ها به آن محله جنگل یا یوزارون می گویند، بارزترین نمونه بافت تاریخی یزد در قرنهای گذشته می باشد و سبک معماری آن، بسیار باشکوه و زیباست.

معماری خانه های سنتی یزد

خانه های قدیمی یزد آمیزه ای از هنر و مصالح کویری

خانه ‌های قدیمی و زیبای چهار فصل یزد ؛ برای استفاده مفید از فضاها، در جهت قبله و از شمال شرق به جنوب غرب ساخته شده‌اند که با این نحوه ساخت، فضاهای تابستانی و اتاق‌ های زمستانی آن به طرز بسیار کارآمدی در پیرامون حیاط مرکزی قرار گرفته اند. به این معنی که در تابستان، یک قسمت خانه بسیار خنک و دلنواز و مناسب تابستان است( تابستان خانه) و در زمستان، قسمت دیگر خانه بسیار گرم و دلپذیر و مناسب زمستان می باشد( زمستان خانه).

معماری خانه های سنتی یزد

این سبک و ایده و همچنین انتخاب خشت و گل، چوب و مواد و مصالح مناسب با اقلیم، روش ‌های ساختمانی مناسب( نماسازی با سیم گل و دم‌گیری گچی، سقف های گنبدی و سفید و گچ کاری های خاص)، بخش های زیبا و کاربردی( شیشه های رنگی و کوچک در قسمت های فوقانی، حیاط های پردرخت، حوض فیروزه ای، کلاه فرنگی و ...) از شاخصه های معماری سنتی یزد و نیز بیانگر وجود معماران و مردمانی خلاق و باهوش است که اوج سازگاری خود با آب و هوای کویر را نشان داده اند.

معماری خانه های سنتی یزد

تعداد خانه های تاریخی شهر یزد کم نیست و حداقل حدود 140 خانه و عمارت تاریخی ثبت شده در جای جای کوچه پس کوچه های بافت تاریخی آن قرار دارد و همواره یک خانه کهن روزگار با یک درب چوبی ارزشمند، نظر هر بیننده را جلب می کند. این خانه های قدیمی یزد تبلور معماری اصیل ایرانی و بیانگر شکوه این شهر جهانی می باشد.

برخی از این خانه های شگفت انگیز یزد هر یک ویژگی هنری، معماری و تاریخی خاص خود را دارند شامل خانه لاری ها، اربابی، رسولیان، ملک زاده، مرتاض، کلاه دوزها، مشیر،‌ حسینیان، امام زاده ای، امید سالار و ... می شوند.

سبک معماری خانه های تاریخی یزد

در معماری خانه ‌های سنتی یزد ، حریم، یک اصل تلقی می شود که طبق رعایت همین اصل؛ با ساختن کوبه های مخصوص زن(حلقه ای با صدای زیر) و مرد( حلقه چکشی با صدای بم) بر روی درها، كریاس( ورودی خانه)، هشتی، دالان، دیوارهای بلند، سازماندهی فضاهای گوناگون دورتادور حیاط و ... خانه ها را درونگرا ساخته اند و مفهوم حجاب را کاملا به نمایش گذاشته اند.

معماری خانه های سنتی یزد

از دیگر خصوصیات خانه های قدیمی یزد این است که؛ در جبهه شرقی پلان خانه های یزد که به دلیل تابش نور، تابستان خانه را شکل می دهند؛ طاق نما و ایوان ‌های کوچک ساخته و ردیف بندی می‌ شوند. در بعضی از خانه‌ ها در این جبهه، علاوه بر فضاهای بالا، مکان هایی همچون هشتی، مطبخ، انبار، چاهخانه، حمام و ... نیز وجود دارد.

اصول کلی رعایت شده در معماری بناهای اقلیم کویر

قرارگیری در جنوب و جنوب شرقی

مصالح با ظرفیت حرارتی بالا                                      

نماهایی روشن و سفید رنگ

بام های طاق و گنبدی                                                             

استقرار رو و زیر زمین

دارای پلان فشرده

اجزای خانه های قدیمی یزدی

خانه های قدیمی شهر یزد ، بسیار بزرگ و باشکوه می باشند از این رو؛ اجزا و قسمت های زیادی دارد که برخی از آنها عبارتند از؛ کوچه، سردر( هلال کاشی کاری روی در)، نشیمن( اتاق تجمع افراد خانواده)، بادگیر، تختگاه، اتاق کرسی( اتاق کوچک همیشه گرم)، سرداب( زیرزمینی خنک) و ...

در جلوی درب ورودی دو لنگه خانه؛ سکّو، در دو طرف برای استراحت مسافر یا انتظار مراجعه کننده قرار دارد. بعد از گشایش درب خانه،« هشتی» دیده می شود که اندرونی و بیرونی را از هم جدا کرده و هر یک با راهرویی به حیاط مرکزی، اندرونی یا بیرونی می رسد.

معماری خانه های سنتی یزد

درب قسمت« بیرونی» خانه به هشتی( فضای 4 یا 8 ضلعی گنبدی با چند سکو) باز می شود، تالارهایی با اتاق های متعدد، اتاق ویژه پنج دری، تختگاه، اتاق ناشتا، منبع آب، آبدارخانه و ... وجود دارد که برای ورود به آن ها باید از دالان یا راهروی باریک و پرپیچ و خم عبور کرد( برای دید نداشتن به داخل خانه).« اندرونی»، نیز تالاری با چندین اتاق، پنج دری و طنبی( شاه نشین) است که به آشپزخانه و پستو راه دارد.

معماری خانه های سنتی یزد

حیاط در خانه ‌های یزدی

حیاط در خانه ‌های یزدی نشانه کامل درونگرایی است و در قسمت آفتابگیر ساختمان قرار دارد که دارای 3 نوع مرکزی، نارنجستان و بیرونی می باشد. حیاط یزدی ، محیطی کاملا متفاوت و مستقل با فضای بیرونی است که نقش ارتباطی بین فضاها را دارد.

این باغ کوچک با وجود درختان و گل ‌های زیبا و حوضی طویل، فضای سرسبز و بانشاطی را برای گذراندن روزهای گرم تابستان یزد ساخته است. در واقع، حیاط در بین خانواده های یزدی حکم نشیمن دوم خانه را دارد بخصوص در شب های دلپذیر کویری که نسبتا از گرمی هوا کاسته می شود. همچنین فضایی بس مناسب و دلپذیر برای خوابیدن در فضای باز، بازی کودکان، گردهمایی اعضای خانواده و برگزاری مراسم عروسی، مذهبی و ... می باشد.

معماری خانه های سنتی یزد

حیاط مرکزی

حیاط مرکزی در خانه های شهر یزد ، اصلی ‌ترین فضای خانه می باشد که اصولا بزرگ و بسیار دلباز است. حوض آب در وسط حیاط و باغچه های دورتادور آن قرار گرفته است، باغچه‌ هایی که با درختان سازگار کویری نظیر اَنار، اَنجیر، اَنگور و پسته؛ سبزی و سایه حیاط را تأمین می کنند.

معماری خانه های سنتی یزد

مردم دارالعباده یزد ، حتی در معماری خانه های خود نیز به حرمت و حجاب بسیار اهمیت داده و آن را یک اصل تلقی می‌ کنند. با وجود هشتی، دالان، کریاس، دیوارهای بلند و همچنین نحوه آرایش و سازماندهی فضاهای گوناگون اطراف حیاط؛ دید نامحرم به هیچ وجه به داخل خانه اصیل یزدی راه ندارد و مفهوم حجاب را به بهترین نحو به نمایش گذاشته است.

معماری خانه های سنتی یزد

حیاط بیرونی

حیاط بیرونی، نوع دیگری از حیاط در خانه های یزدی می باشد که خانواده‌ های ثروتمند یا افرادی که شغلشان ایجاب می کرد؛ حیاط بیرونی و مستقلی را برای مهمان در نظر می‌گرفتند چرا که مهمانخانه در معماری مسکونی یزد ، سمبل احترام و بزرگداشت مهمان محسوب می شد. این حیاط های اختصاصی در مقایسه با حیاط اندرونی، فضایی کاملا خصوصی و متمایز از اهل خانه می باشد.

خانه‌ های تجار و روحانیون رده بالا همچون خانه ملک التجار ، خانه لاریها ، خانه آیت ‌الله صدوقی، خانه شفیع پور( میرزا شفیع) و ... به دلیل ضرورت های شغلیشان، دارای حیاط بیرونی و اندرونی بوده ‌اند.

معماری خانه های سنتی یزد

حیاط نارنجستان

حیاط نارنجستان در خانه های یزدی ، میان سرا یا حیاط کوچکی است که در مجموعه اندرونی قرار گرفته و می‌توان آن را سر پوشیده یا تبدیل به باغچه ای پر از درختان نارنج و عطر یاس و ... کرد.

بادگیر

معماری خاص کویری ، مشخص ‌ترین وجهه شهر یزد می باشد که جنبه ظاهری آن را؛ بادگیرها، مناره ها و گنبدها شکل داده اند و در این میان، بادگیرها از مهم ترین عناصر خانه های سنتی یزد هستند بدان حد که لقب بلندترین و باشکوه ترین بادگیر دنیا را، بادگیر باغ دولت آباد یزد با ارتفاع 33/8 متر به خود اختصاص داده و شاهکار مهندسی و نبوغ معماران یزدی را به نمایش می گذارد.

معماری خانه های سنتی یزد

از آنجاییکه شهر یزد؛ بین دو رشته کوه قرار گرفته، بادهای کویری کمتری در آن جریان دارند و اینگونه مناسب ساخت بادگیرهای مرتفع و چهار یا هشت طرفه می باشد. این بادگیرها، باد مطلوب را گرفته و آن را به داخل اتاق های اصلی بنا، آب انبار و یا سرداب می فرستد. به این ترتیب باد خنک با ورود به بخش های مختلف، باعث تهویه و خنکی ساختمان می شود.

خنک کردن بنا در بعضی از بادگیرها، از طریق جابجایی هوا و در برخی، هم از طریق جابجایی هوا و هم از طریق تبخیر صورت می گیرد. به این ترتیب که جریان هوا با ورود به داخل خانه، از روی یک حوض کوچک فواره دار رد و سپس به دیگر بخش های خانه هدایت می شده است. در مناطق گرم و خشک مرکزی ایران نیز به دلیل خشکی هوا، آب سریعتر بخار شده و با افزایش رطوبت نسبی هوا، باعث ایجاد برودت و کاهش گرما و خشکی بیش از حد هوا گردیده و ساختمان را خنک می کند.

خصوصیت دیگر بادگیرها، اثر« دودکشی» آن می باشد؛ به این صورت که در مواقع عدم وزش باد، بادگیرها هوای گرم داخل خانه را به بالا و خارج از بنا هدایت می کرده و بدین ترتیب، همچنان جریان هوا را شکل می دادند هرچند که شدت آن، کمتر از زمان وزش باد بوده است.

از بادگیرها برای سرد نگه داشتن مواد غذایی نیز استفاده می شود.

قسمت ‌های تابستان نشین خانه( در قسمت شرقی)

حوض خانه( اتاقی حوض دار در امتداد بادگیر)

زیرزمین

پایاب( اتاقی خنک در مسیر قنات)

تالار( فضایی تزیینی برای پذیرایی مهمان)

معماری خانه های سنتی یزد

قسمت ‌های زمستان نشین خانه( در قسمت غربی)

کرسی خانه

پنج دری

سه دری

بالاخانه

طهرانی( اتاق اُرسی با در و پنجره های مشبک)

معماری خانه های سنتی یزد

اگر قصد اقامت در یزد و رزرو هتل سنتی در بافت تاریخی شهر یزد را دارید، هتل آنتیک ملک التجار یزد گزینه مناسبی جهت رزرو به شمار می رود.

در هنگام اقامت در شهر جهانی یزد می توانید از تور یزدگردی و تورهای کویر نوردی با کیفیت رادینا استفاده نمایید.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره معماری خانه های سنتی یزد با پشتیبان آنلاین رادینا تماس بگیرید.


پرسش و پاسخ


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید
ENamad Samandehi
از رادینا بپرسید