https://gotoyazd.com

با ما تماس بگیرید : +98 (35) 3728 3090

رزرو هتل یزد

رزرو تور یزد

رزرو وسيله نقليه

هتل ارگ جدید یزد

آداب و رسوم زرتشتیان

تاریخ ثبت : 18 مرداد 1397 صفحه اصلی  »  وبلاگ  »  سفر به یزد  »  آداب و رسوم زرتشتیان
آداب و رسوم زرتشتیان آداب و رسوم زرتشتیان

مراسم بزرگ زرتشتی ها

مراسم بزرگ زرتشتی ها ، بزرگترین گردهمایی هزاران زرتشتی در "پیر سبز یا چک چک" میعادگاه زرتشتیان جهان می باشد که هرساله از 24 تا 28 خرداد در آنجا برگزار می گردد. چک چک (زیارتگاه سبز) در کنار مجموعه مارکار یزد ، زیارتگاه پیرنارکی مهریز ، آتشکده یزد (آتشکده زرتشتیان)، پیرانگاه پای سرو حسینی ، زیارتگاه پیر هریشت اردکان ، زیارتگاه ستی پیر یزد (قلعه اسدان) و ... یکی از دیدنی های زرتشتیان یزد می باشد. این تجمع زرتشتی ها همچون گردهمایی مسلمانان در مراسم حج می باشد و به همان اندازه برایشان قداست دارد. 

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن های زرتشتی

زرتشتیان به طور کلی برای برگزاری هر جشن یا مراسمی، یک سفره را در خانه یا تالار آتشکده پهن کرده و در کنار آن، آتشدانی با آتش فروزان، کندر، چوب سندل و سایر مواد خوشبو بر روی آتش می گذارند. همچنین یک تاس پر از آب، جامی از شیر، سبزه و انواع خوراکی نیز بر سر سفره قرار می دهند و همه اهل خانه به دور سفره همراه با موبد، نیایش اوستایی می خوانند. 

جشن هاو زو رو ؛ ششم فروردین که زادروز اشوزرتشت است به «هاو زو رو» معروف می باشد که از کلمه «هَفدورو» گرفته شده و یادآور «هفتاد و دو رویداد» است. در باور سنتی ایرانیان در چنین روزی، 72 رویداد مهم و سرنوشت ساز در تاریخ ایران اتفاق افتاده كه مهمترین آن، زادروز وخشور (پیامبر) این سرزمین و به پیامبری رسیدن او می باشد. 

‌جشن فروردینگان یا فروردگان ؛ هرساله در روز 19 فروردین برپا می شود. به طور کلی، در آیین مزدیسنی به هنگام موافق شدن نام روز با ماه خودش؛ آن روز را به جشن و پایکوبی می‌پردازند. این جشن نیز متعلق به فره وهر (روح) درگذشتگان پاک تعلق دارد و برای گرامیداشت یاد آنان در پیرهریشت یزد، زیارتگاه زرتشتیان جهان در ماه فروردین هم برگزار می گردد. زرتشتیان در ششم فروردین نیز زادروز اشوزرتشت، به نیایش گاه رفته و با تهیه آش رشته، سیرگ و خوراکی های سنتی؛ جشنی به این مناسبت به پا می کنند.

جشن وَرَهرام ؛ «وَرَهرام به معنی پیروزی» یكی از روزهای خجسته آیین زرتشتی در هر ماه است كه زرتشتیان در این روز به نیایشگاه «شاورهرام ایزد» رفته و ضمن نیایش خداوند به بخشش و دهش هم می پردازند. از آنجاییکه تمام ماه های زرتشتیان سی روزه است؛ آخرین روز ورهرام هر سالشان، معادل چهاردهم اسفند ماه خورشیدی می شود و به روز نیکوکاری معروف می باشد.

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن تیرگان ؛ نمادی از آخرین تیر آرش کمانگیر و آب پاشان ، جشنی برای گرامیداشت تیشتر، ستاره باران آور می باشد. معروف است که در این روز، آرش کمانگیر به بالای کوه دماوند رفته و تیر معروفش را پرتاب کرده است. سپس این تیر از کوه و دشت گذشته و بر تنه درخت گردویی کنار رودخانه «جیحون» نشسته است. اینگونه آنجا را مرز ایران و توران تعیین کرده‌اند و هر ساله به یادش جشن می گیرند.

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن آیین پنجه ؛ یادگاری از عصر باستان ، هر ساله در اسفندماه به مدت پنج شبانه روز در روستای مزرعه کلانتر میبد یزد برگزار می شود. در ایران قدیم، هر ماه 30 روز بوده و هر روز، نام خاصی داشته است. حال اگر ۱۲ ماه سال را در این 30 روز ضرب كنیم؛ عدد ۳۶۰ به دست می‌آید كه 5 روز از تعداد روزهای سال كمتر می باشد. زرتشتیان این پنج روز باقی مانده را با عنوان پنج روز آخر سال نامیده اند و آن را با تهیه نان، غذاهای سنتی و خوراکی های خانگی در کنار هم جشن می گیرند و بعدازظهر آن روز شاخه هایی از هیزم را به همراه آب و روغن و سایر تنقلات به بالای پشت بام برده و آتش روشن می کنند.

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن 7 مرداد ؛ جشن امردادگان یا امرداد روز یکی دیگر از جشن های زرتشتیان ایران می باشد که ابوریحان بیرونی آن را اینگونه توصیف کرده است: «مردادماه که روز هفتم آن مرداد روز است و آن روز را به انگیزه پیش آمدن دو نام با هم جشن می‌گرفتند. معنای امرداد آن است که مرگ و نیستی نداشته باشد. امرداد فرشته‌ای است که به نگهداری جهان و آراستن غذاها و داروها که اصل آن از نباتات است و برکنار کردن گرسنگی و زیان و بیماری ‌ها می‌باشد، کارگزاری یافته است».

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن سَده ، از بزرگترین جشن ‌های ایرانیان باستان است که از دیرباز تا کنون توسط زرتشتیان برگزار می‌ شود. آیین سده زرتشتیان این گونه است که در غروب دهمین روز یا آبان روز از بهمن ماه، دو موبد سفیدپوش لاله به دست، زمزمه کنان به سوی هیزم های گردآوری شده بر بلندی کوهستان رفته و از سمت راست 3 بار دور آن می گردند. سپس با شعله لاله آورده شده از آتشکده، آن را از 4 سو آتش می زنند و به همراه زبانه کشیدن شعله ها؛ هلهله، سرودخوانی و پایکوبی آغاز می شود. ساعتها بعد از فروکش کردن شعله ها، مردم بویژه جوانان از روی آن می پرند و به شادمانی مشغول می گردند. وقتی که آتش کاملا خاموش شد؛ کشاورزان، مقداری از خاکستر سده را برداشته و به نشانه اتمام سرمای زمستان، برای برکت محصولشان به کشتزارهای خود می برند. وجه تسمیه «سده» از عدد «صد» گرفته شده که فردوسی آن را به زمان پادشاهی هوشنگ و ابوریحان بیرونی به فریدون نسبت داده اند. اما رسمی شدن این جشن، در زمان اردشیر بابکان رخ داده است.

«هوشنگ» خدیوِ پیشدادی                                  یک روز پی شكار و شادی

بر اسبِ شهی سوار گردید                                  در دشت پی شكار گردید

ناگاه كنار مشتِ خاری                                      افتاد نگاه او به ماری

برداشت به چابكی یكی                                  افكند بسوی مارِ شب رنگ

آن مار، خزید و جان به در بُرد                          وان سنگ بسنگِ دیگری خورد

ناگاه شراره ای بیفروخت                               هر خار و خسی كه بود از آن سوخت

آن شعله ی خُرد گسترش یافت                        گرمی و فروغ از آن برون تافت

پیدایشِ ‌آتش از همین جاست                        هر چند در این میان سخن هاست

در روزِ دهم ز ماهِ‌ بهمن                                شد آتشِ جاودانه روشن

جشنِ‌ «سده» گرم و شادی افزای                   زان روز ستاده پای برجای.

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن گاهنبار ؛ این کلمه به معنای گاه ها و زمان های به ثمر رسیدن و بار آمدن می باشد. گاهان بار، جشن های بسیار کهنی هستند که به پیشه اصلی ایرانیان یعنی کشاورزی و دامداری مرتبط هستند و برای بزرگداشت و کاشت درخت، گیاه و محصولات کشاورزی، ایجاد سرسبزی، گرامیداشت آب، خاک، هوا و روشنایی برگزار می شود. این جشن ها در شش هنگام یا شش بار به مدت 5 روز در سال انجام می گردند، چون معتقدند که آفرینش در شش مرحله از سوی خدا شکل گرفته است. در آیین زرتشتیان، با تولد هر نوزادی، پدر خانواده در نزدیک محل سکونت خود، نهال درخت همیشه سبزی نظیر سرو یا کاج در زمین کاشته و حین مراقبت از فرزندش، از آن درخت نیز مواظبت می کند.

آداب و رسوم زرتشتیان

جشن سفره های شاه پری، وهمَرو و بی بی سه شنبه ؛ متأثر از باورهای کهن ایرانی و غیر گاتایی می باشند که بعضی از آنها با فرهنگ و تفکر غیر ایرانی آمیخته شده اند. اصولا بر سر این سفره ها؛ عروسک های پارچه ای (نماد پریان و نیروهای غیر طبیعی)، آجیل مخصوص و ... گذاشته می شوند.

آداب و رسوم زرتشتیان

آیین نوروز

روز اورمزد فروردین، نخستین روز سال نو و جشن نوروز می باشد. در این روز، به خانه تازه درگذشتگان می روند. البته تنها خویشان و دوستانی که در سالهای قبل هم برای شادباش نوروزی به خانه متوفی رفت و آمد داشتند به دیدن خانواده متوفی می روند.

همچنین زرتشتیان در سپیده دم روز اول هر سال با آب پاشی و روشن کردن آتش بر بام ها و بلندی ها به بدرقه روح و فروهر درگذشتگان رفته و روز سال نو را با شادی آغاز می کردند. 

آداب و رسوم زرتشتیان

شیوه های نیکوکاری در آیین زرتشت

نیكوكاری و بخشش هم اکنون نیز همچون گذشته، در سنت و فرهنگ زرتشتیان به سه روش «نیاز (دهش نقدی یا کالایی)، اشوداد (بخشش وقفی) و گهنبارخوانی (برگزاری جشن های 5 روز)» انجام می شود.

آداب و رسوم زرتشتیان

روزهای مهم زرتشتیان

در گاه شمار زرتشتی، هر ماه سی روز و هر روز نام خاصی برگرفته از باورهای کهن ایرانی دارد که بسیار گرامی می باشند. روزهای ورهرام ایزد نام ایزد پیروزی بخش، مهر ایزد سمبل روشنایی و پیمان، سروش ایزد نماد فرمانبرداری و تشتر ایزد خدای باران زا که به دلیل نقش مهمشان در زندگی مردم، از آنها بیشتر یاد شده است.

آداب و رسوم زرتشتیان

روز جمعه در فرهنگ زرتشتی

در گاه شمار زندگی زرتشتیان ، هفته وجود ندارد که روزهای آن، نام خاصی داشته باشند. ایرانیان باستان به جای جمعه که کلمه عربی است از عناوین روزهای اورمزد؛ دی بدین، دی به آذر و دی به مهر در هر ماه استفاده می کردند.

آیین زرتشتیان: خواستگاری، نامزدی، عقد و ...

در نظر زرتشت ، زرتشتی به کسی گفته می شود که تابع «اشا» و برخوردار از خرد، گفتار و کردار نیک باشد. پس فقط باید با کسی شبیه خودش همراه و همسر شود و ازدواج او در دفاتر انجمن های زرتشتی ثبت گردد. لازم به ذکر است که در این آیین، دختران خود همسر خویش را انتحاب می کرده اند.

در خواستگاری زرتشتیان ، مادر و خواهر پسر اغلب به همراه بستگان به خواستگاری می روند. خواستگاران یک دستمال سبز، کله قند، شاخه هایی از سرو و یک انار شیرین به منزل دختر می برند. بعد از موافقت پدر عروس، مادر داماد سفره را گشوده و همه را در دامن و سر و روی عروس می ریزد. سپس مراسم نامزدی با بردن انگشتر و هدایایی همراه با لاله شمع روشن و ... برگزار می شود. زرتشتیان ، عقد و عروسی را هم در یک روز می گیرند.

آداب و رسوم زرتشتیان

در روز عروسی قبل از شامگاه، ‌عروس با لباس و تور پارچه ای سبز و داماد نیز با کلاه و ستمال سبز روی شانه به همراه خویشان برای انجام مراسم عقد به نیایشگاه می روند. اقوام نزدیک نیز در پیشاپیش عروس و داماد؛ ‌کتاب اوستا، ‌آیینه، دو لاله روشن، انار، ‌نقل سفید و تخم مرغ به معبد می برند و عروسی انجام می شود.

سپس 10 موبد با گلاب و آیینه در دست، جلوی مهمانان آمده و به آن ها گلاب و آجیل می دهد. در نهایت، عروس و داماد با اجرای موسیقی و ترانه های بومی و گاهی مراسم روحوضی توسط خویشان نزدیک به خانه داماد برده می شوند.   

آداب و رسوم زرتشتیان

طلاق در آیین زرتشت

در نظر زرتشتیان ، اگر ازدواج و زناشویی بر اساس عقل و خردمندی انجام شود جدایی پس از آن مفهومی ندارد و تنها در موارد خیلی خاص، طلاق انجام می گیرد.

آداب خاکسپاری مردگان در دین زرتشت

در تعلیمات اشوزرتشت، جسم در کنار روح و به خاطر آن ارزشمند است پس هنگامی كه روح از جسم جدا شد، تن پلید گشته و باید از محیط زیست خارج شود تا آن را آلوده نکند.

در ایران باستان، جسد مردگان را به شیوه های مختلفی نظیر سوزاندن (جنگل نشینان)، خاکسپاری (کویرنشینان) و در دخمه قرار دادن (ساکنین مناطق سردسیر) از بین می بردند. زرتشتیان یزد، نیز جسد متوفی را در دخمه زرتشتی ، برج خاموشان می گذاشتند اما پس از انقلاب این کار منع شده و آن را خاک می کنند. آنها به طور کلی، جسد را در شب خاک نمی کنند بلکه تا صبح صبر کرده و سپس این کار را انجام می دهند. عزاداران اصولا برای شرکت در این مراسم، لباس و شلوار سفید یا روشن بلند با روسری یا کلاه سفید می پوشند.

آداب و رسوم زرتشتیان

بعد از شستشو، چهار نفر او را به وسیله تابوتی آهنی حمل می کنند. فرزند بزرگ متوفی نیز با پارچه ای بر روی بازویش در جلوی تابوت حرکت کرده تا به همه بگوید که در این خانواده هنوز زندگی جریان دارد.

یکی از بازماندگان هم آتشدانی حاوی کندر و چوب سندل در دست گرفته و کمی جلوتر از تابوت حرکت می کند. معمولا زن ها بعد از خاک سپاری، مقداری آب روی خاک جسد ریخته و عود و شاخه های شمشاد را بر آن می گذارند و با جمله اوستایی (ایریس تنام یزه مئیده یا اشه ونام فره وشه یو؛ بر روان پاک و فروهر و همه گذشتگان درود باد) و سه بار گفتن «اشم وهو» مراسم را به پایان می رسانند. بعد از مراسم خاک سپاری مراسم روز سوم، چهارم، سی روزه و سال نیز برگزار می شود .

آداب و رسوم زرتشتیان

احکام دین زرتشت ؛ نماز

نماز زرتشتیان ، نیایشی است كه در خرده اوستا تنظیم شده و به زبان اوستایی و کمی زبان زند و پارسی می باشد. خواندن نماز گروهی در دین زرتشت نیز به سه شیوه هم صدایی، تکرار و زمزمه است. نماز اُشهن؛ اُشهن یعنی تابش نور و روشنایی که گاهی پیش از بر آمدن آفتاب است و زرتشتیان این نماز را برای آمدن روشنایی می خوانند.

آداب و رسوم زرتشتیان

روزه در آیین زرتشت

فلسفه روزه در نزد زرتشتیان با دیگر ادیان متفاوت است و معتقدند که تن جایگاه روح می باشد از این رو همواره باید قوی و نیازهای آن برآورده گردد تا روان نیز شاد و آرام بماند البته مخالف تن پروری و زیاده روی در خوردن و آشامیدن نیز هستند. زردشتیان به جای یک ماه روزه گرفتن و نخوردن و نیاشامیدن، چهار روز خاص به نام های وهمن، ماه، گوش و رام دارند كه تنها از خوردن غذاهای گوشت دار پرهیز می كنند. 

چرا در هنگام نیایش باید كلاه یا روسری بر سر داشت؟

در باور سنتی زرتشتیان ، به هنگام نیایش هاله ای از نور به نام خُوَرِنَه (فر) اطراف آدمی را فرا می گیرد و این هالة نور در نیكوكاران شعاع بیشتری دارد بخصوص پیرامون سرِ انسان که محل تمركز حواس می باشد. پس سرها باید پوشیده شود تا در زمان نیایش، هماهنگی در چهره ایجاد شده و روحانی تر گردد.

آداب و رسوم زرتشتیان

سدره و کُشتی در دین زرتشت     

پیامبر اشوزرتشت همواره مخالف جنگ و توصیه کننده صلح و دوستی بوده و به جای جنگ کردن و پوشیدن لباس جنگی، از پیروانش خواسته تا پیراهنی به نام سدره یعنی لباس نیک اندیشی بپوشند و کمربند فروتنی یعنی کُشتی بر روی آن ببندند. هرگز جنگ نکنند بلکه مبارزه سالم کشتی را انجام بدهند.

آداب و رسوم زرتشتیان

پِنام چیست؟

«پِنام» پارچه سپیدی است كه موبدان برای پاکی آتش، هنگام روشن کردن و سرودن آتش نیایش در نیایشگاه ها به كار برده و برای سرایش اوستا نیز پس از فوت شخص و قبل از خاكسپاری وی در جلوی دهان خود می بندند تا آلودگی و میكروب موجود در فضا به آنها سرایت نكند.

آداب و رسوم زرتشتیان

زرتشتی دوزی هنر زرتشتیان

از جمله صنایع دستی خاص زرتشتیان ؛ سدره‌دوزی، کشتی بافی و زرتشتی‌دوزی یا گبردوزی است.زرتشتی دوزی؛ هنر سوزن دوزی ایرانیان باستان ، نوعی دوخت نگاره ها و نمادهای ویژه ای مخصوص بانوان زرتشتی و جزو جهیزیه دخترانشان می باشد و پیشینه آن به پیش از اسلام برمی گردد.

آداب و رسوم زرتشتیان

در هنر زرتشتی ‌دوزی که از ظریف ترین انواع سوزن دوزی است، نخ ‌های رنگی روشن و زنده (سرخ، سفید و سبز) بسیار ظریف ابریشمی (ابریشم تابیده‌ طبیعی) بر روی پارچه ‌های ریزبافت و پوشاک زرتشتیان دوخته می‌ شود. اکثر این دوخت ‌ها، به اندازه‌ای ظریف و کوچک هستند که فقط با ذره ‌بین قابل تفکیک می باشند البته این امر، از بارزترین ویژگی ‌های زرتشتی دوزی محسوب می شود.

نقوش متنوع به کار رفته در زرتشتی‌دوزی شامل نقوش گیاهی (درخت زندگی، سرو خمیده، درخت سرو و گل میخک)، نقوش حیوانی (طاووس، مرغ، خروس، هدهد و ماهی) یا نقوش هندسی (مربع و دایره) می شود.

آداب و رسوم زرتشتیان


پرسش و پاسخ


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید


جهت ثبت نظر ، ابتدا وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید
ENamad Samandehi